اول قرن هشتم هجرى در وصف دمياط مىنويسد : شهرى بارودار بوده و باروى آن به امر متوكل عباسى ساخته شده بود . دمياط در 648 ق ويران شده است و نزديك آن شهر كوچكى به نام منشيه بنا شده است كه داراى بازارها و گرمابه‌هاست . « 1 » جهانگرد معروف طنجه‌اى ، ابن بطوطه ، كه در سفر خود به مصر از دمياط ديدن كرده مىنويسد : شهرى است وسيع ، واقع در كنار رود نيل با ميوه‌هاى گوناگون . مردمى كه خانه‌هايشان كنار نيل است با دلو از آن آب مىكشند و بسيارى از خانه‌ها هم پلكانهايى دارند كه به وسيله آن تا كنار رودخانه مىتوان پايين رفت . درخت موز در اين شهر فراوان است و محصول آن را با كشتى تا قاهره مىبرند . گلّه‌هاى دمياط شبانه روز بدون چوپان به چرا مشغولند . مسافران كه وارد دمياط مىشوند ، حق خروج ندارند ، مگر با اجازه و مهر والى يا حاكم شهر ؛ اشخاص معتبر را كاغذى مىدهند كه مهر بر آن زده شده است ، ولى بازوى ديگران را مهر مىزنند تا آن را به دروازه‌بانان نشان دهند . پرندگان دريايى در اين شهر فراوانند و گوشت خيلى چربى دارند ؛ شير گاوميشهاى دمياط در خوبى و گوارايى بىنظير است و ماهى بورى آنجا را به شام و روم و قاهره صادر مىكنند . در بيرون شهر دمياط جزيره‌اى است به نام برزخ كه وسط نيل و دو درياچه تنّيس و دمياط واقع شده و مسجد و خانقاهى در آن است . شهر قديمى دمياط را فرنگيها در زمان الملك الصالح ويران كردند ؛ شهر كنونى ( زمان ابن بطوطه ) دمياط ، جديد الاحداث است . خانقاه شيخ جمال الدين ساوه‌اى ، پيشواى گروه معروف قلندريان كه ريش و ابروان خود را مىتراشند ، در دمياط جديد واقع است . در بيرون دمياط مزار متبركى است معروف به شطا كه مردم مصر در روزهاى معينى از سال به زيارت آن مىآيند . همچنين ، در بيرون دمياط در وسط باغها جايگاهى است كه منيه خوانده مىشود و شيخى از فضلا به نام ابن النعمان در آنجا زندگى مىكند . والى دمياط مردى نيكوكار بود كه محسنى خوانده مىشد و در كنار نيل مدرسه‌اى بنا كرده بود . « 2 » عين الشّمس يكى از شهرهاى باستانى مصر و در عصر اسلام ، ناحيه‌اى از نواحى

--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 157 . ( 2 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 24 - 25 و 27 .